Zamek Claypotts

Przed reformacją Strachanowie użytkowali ziemie jako dzierżawcy opactwa Lindores. Budowa siedziby Johna Strachana przypada na panowanie Jakuba VI. Na szczytach wyryto daty 1569 i 1588, a w kamieniarce zachowały się także jego inicjały. To świadectwo rozwoju budynku w późnym XVI wieku, niekoniecznie dowód dziewiętnastu lat nieprzerwanych prac. Kamienie z datami mogą odnosić się do kolejnych etapów budowy. Nie należy więc nadawać zachowanym wskazówkom większej precyzji, niż rzeczywiście posiadają.

Claypotts ma plan przypominający literę Z: okrągłe wieże wysuwają się z przeciwległych narożników głównego korpusu. Powyżej kwadratowe pomieszczenia oparte na występujących wspornikach tworzą charakterystyczną zmianę kształtu przy dachu. Z oddali wygląda to niemal figlarnie, lecz okna, schody i kominki wskazują także praktyczne potrzeby mieszkańców. Pierwotny opis dwóch okrągłych wież był poprawny. Niepoprawne było natomiast przedstawianie całej architektury jako zachowanej jedynie we fragmentach. To rozróżnienie wyraźnie zmienia oczekiwania przed wizytą.

Dolne pomieszczenia są sklepione, a reprezentacyjna sala zajmowała kondygnację powyżej. HES dopuszcza istnienie długiej galerii na górnym poziomie. Jest to interpretacja, a nie pewność. Strzelnice u podstawy zapewniały bezpieczeństwo, ale budowla nie była wielką twierdzą artyleryjską. Ważniejsza jest równowaga między ochroną, statusem i codzienną wygodą. Nie trzeba dopisywać oblężeń, aby dom stał się interesujący. Zachowane rozwiązania przestrzenne pozwalają poznawać historię przez sposób zaprojektowania siedziby, a nie tylko przez nazwiska późniejszych właścicieli.

John Strachan zmarł w 1593 roku. Rodzina zachowała związek z posiadłością jeszcze przez krótki czas, zanim w 1601 roku ziemie sprzedano Williamowi Grahamowi z Ballunie. Studium dokumentów autorstwa M R Apteda rozróżnia kolejne pokolenia Strachanów i odnotowuje tę transakcję. Następnie majątek przeszedł do Grahamów z Claverhouse. Nie należy mylić Williama Grahama z jego późniejszym potomkiem Johnem Grahamem, wicehrabią Dundee, jakobickim dowódcą znanym jako Bonnie Dundee. Sława późniejszego właściciela nie powinna przesłaniać rodziny, która rzeczywiście wzniosła dom.

Później z budynku korzystali także pracownicy rolni, a zabudowania majątku wokół zmieniały się lub znikały. W 1926 roku zamek objęto państwową opieką konserwatorską. Takie określenie jest dokładniejsze niż automatyczne założenie, że nastąpiło przekazanie pełnej własności. Obecnie jest chronionym zabytkiem typu scheduled monument, pod opieką Historic Environment Scotland. Dokumentacja podkreśla wyjątkową kompletność tego przykładu domu wieżowego, ale odnotowuje też utracone budynki pomocnicze i zmiany linii dachu.

Zwiedzanie tylko z zewnątrz warto rozpocząć od porównania okrągłych dolnych części wież z kwadratowymi pomieszczeniami powyżej. Następnie zwróć uwagę na wejście i rozmieszczenie okien. Zachowany dach sprawia, że bryła pozostaje czytelna nawet bez wejścia do środka. Dostęp do wnętrz zależy od zasad ogłaszanych przez HES. Nie należy zakładać go na podstawie fotografii wyposażonych pokoi. Claypotts najlepiej rozumieć jako niewielką, starannie zaprojektowaną siedzibę rodzinną, której architektoniczny charakter przetrwał dawny majątek wokół niej. Warto przy tym odróżniać historię użytkowania od historii własności. Sprzedaż majątku nie dowodzi automatycznie, że nabywca zamieszkał w tym konkretnym domu. Ten szczegół chroni opis przed przypisywaniem budynkowi scen, których źródła nie potwierdzają.