Inverallochy Castle

Początki i zagadka datowania

Zamek wiąże się z rodem Comynów, zwanych także Cummingami, posiadającym ziemie Inverallochy. Lokalny rejestr zabytków Aberdeenshire opisuje jego budowę jako przypadającą na koniec XV lub XVI wiek, wymienia sir Williama Cummyna i zachowuje przybliżoną datę około 1504 roku. Jednocześnie Historic Environment Scotland, analizując architekturę, wskazuje na XVI wiek, być może dopiero jego drugą połowę.

To ważna rozbieżność. Nie możemy twierdzić, że budowę zakończono dokładnie w 1504 roku, skoro nowsza interpretacja stylistyczna dopuszcza późniejszy okres. HES uważa, że fundatorem mógł być sir William Comyn of Inverallochy, sprawujący funkcję Lord Lyon w okresie małoletniości Jakuba V. „Mógł” nie oznacza „na pewno”. Dlatego w naszym przewodniku zapisujemy oba stanowiska i nie sprowadzamy ich do jednej pozornie precyzyjnej daty.

Sama nazwa Comyn przywodzi na myśl wielką rodzinę ważną dla dziejów Szkocji, jednak miejscowy zamek należy rozpatrywać przede wszystkim w historii Buchan. Warto też uważać na podobne nazwy: Inverallochy Castle nie jest Old Inverlochy Castle koło Fort William. To dwa odrębne zabytki, różniące się położeniem, wiekiem i planem architektonicznym.

Budowniczowie Inverallochy nie ograniczyli się do wąskiej wieży. Stworzyli założenie z dziedzińcem oraz zabudową przy kilku jego bokach. W ten sposób połączyli prywatne komnaty, pomieszczenia gospodarcze i elementy obronne. Siedziba musiała funkcjonować w szerszym krajobrazie gospodarczym — na ziemiach, których użytkowanie i organizacja były podstawą pozycji miejscowych właścicieli.

Późniejszy upadek budynku pozostawił wielkie rumowiska kamienne. Niektóre pomieszczenia są dziś czytelne głównie dzięki zachowanym fragmentom murów; inne kryją się pod gruzem i trawą. HES zwraca uwagę, że pod zawaliskami i w otoczeniu zamku mogą przetrwać ważne ślady archeologiczne, być może lepiej informujące o pierwotnym układzie niż powierzchniowe oględziny ruin.

Obiekt wpisano do rejestru scheduled monuments w 1960 roku, a granice ochrony zmieniono w 2004 roku. Numer zabytku to SM97. Ochrona świadczy o randze historycznej miejsca; nie jest jednocześnie potwierdzeniem bezpiecznego wejścia do każdej części ruin ani dostępności trasy dla turystów.

Fraserowie i Culloden

Historia rodziny trwała długo po niepewnych początkach zamku. Charles Fraser, młodszy z Inverallochy, służył jako podpułkownik u jakobickich Fraserów podczas powstania 1745 roku. Zginął pod Culloden 16 kwietnia 1746 roku. Uniwersytet w Glasgow określa go jako najstarszego syna innego Charlesa Frasera i Anne Udny — to ważne rozróżnienie między osobami o tym samym imieniu.

Relacje o ostatnich chwilach Charlesa różnią się między sobą. Możemy natomiast powiedzieć, że jego śmierć łączy rodzinę Inverallochy z ostatnią bitwą powstania jakobickiego z 1745 roku.